Ağrı dağı kazası raporu -2000
AĞRI DAĞI KAZASI DEĞERLENDİRME TOPLANTISI
  İstanbul - 30 Nisan 2000
  
  29.Şubat 2000 Ağrı Dağ Kazası Üzerine Hazırlanan Toplantı Nihai Metni
  Giriş
  30 Nisan 2000 pazar günü, İstanbulda bulunan Üniversite Dağcılık Klüpleri ve
  İstanbullu ferdi dağcılar,ve Ağrı Kış Tırmanışı esnasında kaza geçiren
  ekibin üyelerinden Nasuh Mahruki, Kuvvet Lordoğlu ve Selçuk Kahveci'nin de
  katılımlarıyla, Ağrı'da yaşanan ve İskender Iğdır'ın ölümüyle sonuçlanan
  kaza ve kaza sonrasında yapılan farklı açıklamalara ilişkin tartışmaları
  sonuçlandırmak üzere toplanmışlardır.
  Bu toplantıda amaçlanan kazanın genel bir değerlendirmesini yapmak, ve
  buradan çıkan sonuçları genel bir değerlendirme ile birlikte bütün
  dağcıların dikkatlerine sunarak benzeri durumlarda ortaya çıkabilecek
  sorunlara karşı önlem alabilmektir. Yapılan değerlendirmeler esas itibarı
  ile kazayı yaşayan dağcıların anlattıkları ışığında ve kazanın ayrıntılı
  anlatımından derlenmiş ve toplantıya katılan tüm dağcıların mutabakatıyla
  onanmıştır.
  Ağrı Dağı Kış Çıkışı Organizasyonu
  İskender Iğdır, Kuvvet Lordoğlu, Nasuh Mahruki ve Selçuk Kahveci'den oluşan
  grup Ağrı'nın Kış çıkışını yapmak üzere birleşerek beraberce ilk gün 3500
  kampına ertesi gün de 4200 kampına kadar ulaşmışlardır. Grupta yer alan
  İskender Iğdır ve Selçuk Kahveci daha önceden defalarca çeşitli dağlarda
  beraberce çıkış yapmış olmalarına karşın Kuvvet Lordoğlu ve Nasuh Mahruki
  ilk kez beraberce çıkış yapmaktadırlar.
  Kaza Günü
  Çıkış sabahı dağcılar kamptan hep beraber ayrılmışlar ancak zirveye
  yürüyüşte İskender Iğdır,ve Nasuh Mahruki birlikte Selçuk Kahveci ve Kuvvet
  Lordoğlu ise kendi çıkış tempolarına uygun bir hızı tercih ederek ayrı ayrı
  fakat görüş mesafesi içinde 4800 metreye kadar ulaşmışlardır. Selçuk ve
  Kuvvet Takke Buzulu öncesinde kramponları giyerlerken tekrar biraraya
  gelmişlerdir. Önde Selçuk olmak üzere zirveye doğru yola çıkmışlardır.
  Zirveye ilk olarak ulaşan Nasuh zirvede fazla kalmayarak inişe geçmiştir.
  Düz olan platoda ardından gelen Selçuk ve İskender karşılaşmıştır. Daha
  sonra zirveye İskender varmış ve hemen ardından gelen Selçuk'u beklemiş ve
  zirvede fazla kalmadan ancak fotograf çekmek amacıyla bir süre oyalanmıştır.
  Bu aşamada Nasuh tehlikeli bölgeyi geçmekte olan Kuvvet ile
  karşılaşmıştır.Kısaca ekip zirvede iki kişi , platoda bir kişi, yan geçişte
  de bir kişi olmak üzere dağınık bir pozisyondadır.
  En arkadan gelmekte olan Kuvvet zirvenin çok yakınında zirveden inmekte olan
  Selçuk ve İskender'le karşılaşmış ve sorunlu yan geçişte ip kullanılacağını
  Selçuk'tan öğrenmiştir.
  Selçuk yan geçişin başına geldiğinde, bu noktada, yan geçişi üç kez denemiş
  ancak başarılı olamamış olan Nasuh'u bulmuştur. Nasuh ip taşıyan Selçuk'un
  gelmesini beklemiştir. Selçuk biraz aşağıdaki riskli bölgede bulunan ince
  çatlaklardan kazma emniyeti alınması teklif etmiş ancak Nasuh bunun riskli
  olduğunu savunmuş, bölgenin, ipe yük vermeden ipi denge unsuru olarak
  kullanarak geçilebileceğini söylemiştir. Sonuç olarak sözkonusu sistem
  kurulmuştur.
  Sert buzda buz vidası veya buz sikkesi olmadan ipi sabitleyecek bir emniyet
  noktası kurmak tamamen imkansız olmamasına karşın, böyle bir noktanın
  oluşturulmasındaki zorluk ve süre dikkate alınarak, olası bir düşüşü
  durduramayacağı bilinen ancak bir düşmeyi yaratabilecek koşulları
  engelleyebileceği varsayılan standart dışı bir yöntem uygulamaya konmuştur.
  Buna göre yukarıdaki hareketsiz dağcı herhangi bir noktaya bağlı olmayan
  ipin bir ucunu tutarken/salarken diğeri ipin bedenini/diğer ucunu tutarak ve
  bu uca hafif bir yük vererek dikkatli bir şekilde yan geçişi
  tamamlayacaktır. Daha sonra gelecek olan dağcılar ise iki ucu iki elde
  tutulan ipten hafif bir yardım alarak geçmesi öngörülmüştü. En son dağcının
  ipi ise varış noktası tarafındaki kişiler tarafından tutulacaktı.
  İlk olarak Nasuh yukarıda anlatıldığı şekilde ipin bitimine kadar 50 metre
  boyunca ilerlemiş geçişi tamamlamıştır. Nasuh yan geçişi tamamladıktan sonra
  İskender Selçuk'la yer değiştirmiş ve Selçuk ipi hiç tutmadan ancak yanından
  giderek geçişi tamamlamıştır.
  Son olarak saat 13:15 civarında aynı noktaya gelen Kuvvet Nasuh'un ve
  Selçuk'un geçişini izleyememiş ve diğer üç dağcı tarafından benimsenen
  yöntem hakkında fikir sahibi olamamıştır. Kuvvet İskender'in önerisi üzerine
  çantasının bel kemerinden yardımcı bir iple ana ipe pursik bağıyla
  bağlanmıştır. Bu aşamada Kuvvet varsayılan yöntemin düşüşü durduramayıcı bir
  nitelik taşıdığını düşünmemiş aksine kendisinin pursikle bağlanmış olmasının
  mevcut hattın güvenli olduğu kanaatine varmıştır. Bu yönde İskender
  tarafından da ikaz edilmemiştir.
  Kuvvet son olarak İskender'e baktığında İskender omuzunun üzerinden attığı
  ipi aynı taraftaki eliyle tutmaktadır. Kuvvet henüz İskender'den 3 metre
  uzaklaşmışken yüzü vadiye dönük olmak üzere kaymış ve ipte hiçbir direnç
  hissetmeden sırt üstü düşmeye başlamıştır. Düşüşü takip eden saniyelerde
  Kuvvet sağ tarafına dönüp kazma ile düşüşü durdurmaya çalışırken sol
  yanından yaklaşık üç metre öteden İskender'in hızla geçtiğini görmüştür.
  Aynı sırada ipin gerilmesiyle diğer ucta ipin bağlı olduğu Nasuh'un kazması
  yerinden fırlamış, Nasuh sendeleyerek düşmüş, olaya tanık olan Selçuk ise
  ipi durdurabilmek amacıyla fırlamış olan kazma ve ipin üzerine atlamış ancak
  kendisi de düşmeye başlamıştır.
  Düşüş yaklaşık 30 metre sürdükten sonra birbirlerine yaklaşan Selçuk ve
  Kuvvet şans eseri aynı anda durmayı başarmışlardır. Düşüş sırasında
  Selçuk'un üzerine atladığı ip ve kazma da Selçuk'tan uzaklaşmıştır.
  Kuvvet'in durduğu noktada ipin iki ucuda tamamen boş vaziyettedir.Daha sonra
  yanlarına ulaşan Selçuk ve Nasuh'a İskender'in duramamış olduğunu
  aktarmıştır.
  İlk olarak seslenerek yanıt almaya çalışmışlardır. Grup bir süre düşüş
  parkurunun yanındaki sırttan inerek İskender'i görmeye çalışmış ancak sadece
  yaklaşık 200 metre aşağıda karın üzerinde açık duran bivağını
  görebilmişlerdir. Bu aşamada Selçuk ve Nasuh hızla aşağıya inerlerken Kuvvet
  ipi toplayarak kaza mahallinden aşağılara doğru sesle yanıt arayarak inmeye
  başlamıştır. 4800 metrede ve saat 14.25 sularında Kuvvet aşağıdan yukarı
  doğru çıkan Nasuh ile karşılaşmıştır. Nasuh sırt hattı boyunca düşüş yolunu
  yukarılara kadar taramıştır. Bu esnada Kuvvet Nasuh'un aşağıya inmesini
  beklemiş,gelen helikoptere düşüş alanını işaret etmeye çalışmıştır. Hava
  kararmak üzereyken Nasuh'la birlikte 4200 kampına doğru inişe geçmişlerdir
  İniş yolunda Selçuk'un sol diz kapağında sancı başlamış, bir sure sonra
  dizde bükme zorluğu oluşmuştur.
  Karanlığın çöküşü, soğuğun artışı ve kazazedelerin moral ve fiziksel
  durumları o gün için ikinci bir aramayı olanaksız kılmıştır. Ertesi sabah
  Kuvvet ve Selçuk bir alt kampa inerken Nasuh Öküz deresi sırt hattı buyunca
  yukarıya çıkarak İskenderi görmeye çalışmış ancak görememiştir.
  Değerlendirme Raporu
  İskender'in ölüm nedeninin kafa travması olduğu ve bir anda olduğu şüphe
  götürmeyecek bir biçimde belgelenmiştir. Aynı şekilde kurtarma ekibinin
  çektiği fotograflar yardımıyla incelenen düşüş hattının eğimi ve şekli
  düşüşün bir seferde kesintisiz bir şekilde gerçekleştiği görüşüne büyük
  ağırlık kazandırmaktadır.
  Kaza sonrasında ekip çeşitli vesilelerle bir araya gelerek kazayı tartışmış
  ve son olarak geçtiğimiz pazar günü daha geniş bir katılımla tüm detaylar
  gözden geçirilmiş, karanlık hiç bir nokta kalmamıştır. Yapılan
  değerlendirmede gerek Ekip üyeleri gerekse toplantıya katılan diğer dağcılar
  tarafından fikir birliğine varılan hususlar şu şekildedir:
  1. Başta çıkışı planlayan ekip birbirlerini dağ şartlarında bilen ve
  aralarında iyi bir diyalog bulunan yakın arkadaşlardı. Sonrasında çıkışa
  olan talebin artması sonucu bu yapı dağıldı ve ekip çok daha heterojen bir
  yapı kazandı. Son haliyle, ekip içinde ilk kez dağa beraber giden dağcılar
  vardı; bu durum yadırganacak bir olgu olmamasına karşın ekipteki dağcıların
  birbirlerinin tırmanış anlayışlarını ve yeteneklerini yeterince
  tartamamaları kazayı hazırlayan etkenlerden biri oldu.
  2. Çıkış ayrıntıları konusunda ekip üyeleri kendi aralarında
  konuşmamışlar ve çıkışın teknik açıdan gösterebileceği muhtemel zorlukları
  göz önünde bulundurmamışlardır. Muhtemel zorluklara uygun ekipman tesbiti,
  paylaşımı ve temini yapılmamıştır.
  3. Ortak bir ekip anlayışının bulunmayışında bir çok kişisel nedenin
  yanısıra ekip üyelerinin daha önceki deneyleri , sorunsuz bir şekilde
  belirli bir yükseltiye kadar çıkılmış olması,hava koşullarının iyi olması
  gibi tamamen raslantısal ancak ortak karar almayı gerektirmeyen bir dizi
  unsur bir arada bulunmaktadır. Tehlikeli yan geçişte yine alışılagelmedik
  yüksek riskli bir yöntem denenmiştir. Bu yöntem bir emniyet sistemi değildir
  ancak düşüşü yaratabilecek koşulları engellemeye yönelik bir yöntem olarak
  denenmiştir.
  4. Ekibin en deneyimlisi olan Nasuh'un riskli yerde kendisi çıkışta
  zorlanmasına rağmen diğerlerini durumunu dikkate almaması ve dönüşte tek
  başına birkaç kez yalnız geçmeyi denemesi kazaya yol açan etkenlerden biri
  olmamakla beraber kazaya etken olan ekip anlayışını sergilemektedir.
  5. Kuvvet'in ipe pursikle bağlanması, yöntemin uygulama şeklini düşüşü
  engellemeye dayalı olmaktan çıkartıp düşüşü durdurmaya yönelik bir hale
  getirmiştir. Oysa ipin iki ucu da sabit değildir ve düşüş halinde kazanın
  gerçekleşmesi kesinlik kazanmıştır. Bu değişiklik ve Kuvvet'e yöntem
  hakkında bilgi verilmemiş olması riski maksimum düzeye ulaştırmış ve risk
  gerçekleşmiştir. Esasen pursikle çantaya bağlanılması da uygulanabilir bir
  güvenlik sistemi olarak değerlendiliremez.
  6. En az bir ucunun sabit olmadığı Kuvvet tarafından görülmüş olmasına
  rağmen hattın güvenliği konusunda kendisini ipe bağlayan İskender'e hiçbir
  soru sorulmamıştır. Hatalı olarak kendisinden önce geçenlerin de pursik
  düğümü ile geçişi tamamladıklarını kabul etmiştir.
  7. Pursik bağının hat üzerinde sürülerek ilerletilmesi,ve aynı anda
  basılan zemine dikkat etmek mevcut denetimi ikiye ayırmıştır. Bu esnada
  gerçekleşen en küçük bir tökezleme hattı tamamen ortadan kaldırmıştır.
  8. Kuvvet'in düşüş anında ipte hiçbir direnç hissetmemesi ilgi çekici
  bir durumdur aynı anda İskender''n hangi pozisyonda olduğu bilinmemektedir.
  Bu konuda yorum yapmak imkansızdır ancak İskender'in düşüşünün başlangıcı
  sanılandan farklı bir şekilde gerçekleşmiş olabilir.
  Sonuç
  Sonuç olarak 29 Şubat 2000 tarihinde saat 13:20 sularında gerçekleşen ve
  İskender Iğdır'ın ölümü ile sonuçlanan Ağrı Dağı kazasında ekibin bütün
  üyelerinin ayrı ayrı sorumlulukları olduğu anlaşılmıştır.
  Kaza yukarıda ayrıntıları açıklanan biçimde gerçekleşirken özetle; çıkışı
  gerçekleştiren ekip üyelerinin ortak hareket etmeyişleri, aldıkları teknik
  malzemelerin yetersizliği, yüksek risk içeren bir yöntemin uygulamış olması,
  sabit olmayan hatta pursik kullanılması kazanın oluşumuna sebebiyet
  vermiştir.
  Durumu bütün dağcılara bildiririz...
  
  Bu metin 30 Nisan tarihli toplantıda ortak olaraki kararlaştırıldığı gibi
  son düzeltmeler yapıldıktan sonra Kuvvet Lordoğlu, Selçuk Kahveci ve Nasuh
  Mahruki tarafından bir kez daha gözden geçirilip onaylanmıştır
  Tarih: 18.05.2000
  Metin: Kuvvet Lordoğlu
  Düzeltme: Alper Sesli
  Batur Kürüz
  Attila Ulaş