Doğada Temel İlk yardım - Solo Wilderness
SOLO WILDERNESS EMERGENCY MEDICINE SCHOOL
  
  Wilderness Basic First Aid Dundar SAHIN W.E.M.T. Paramedic
  
  Doğada Temel İlkyardım
  
  SOLO WILDERNESS EMERGENCY MEDICINE SCHOOL
  
  Doğada Temel İlkyardım
  
  ã SOLO Schools
  Tasker Hill Road • #25 NH 03818
  Phone 603.447.6711 • Fax 603.447.6895
  
  Bölüm 1
  
  Kazazedeye Yaklaşma Sistemi
  Önce zarar verme.....Hipokrat.
  
  Bir Krizin Anatomisi
  
  DUR! KAZA YERİNİ İNCELE: KAZA YERİ GÜVENLİ Mİ?
  BİRİNCİL TEHLİKELER
  Ø Kazazedeye Müdahale Edenler in Maruz Kalacağı Tehlikeler
  Ø Çevrede Bulunanların Maruz Kalacağı Tehlikeler
  Ø Kazazedenin Maruz Kalacağı Tehlikeler
  
  Ø Tüm Vücut Sıvılarına Karşı Alınacak Önlemler
  
  
  Kaza Yerini Gözlemle
  
  Ø Yaralanmanın Mekanizması Nedir? . Travma, medikal
  
  DUR! KAZAZEDEYİ İNCELE: Kazazedenin hayati fonksiyonları çalışıyor mu?
  
  Öncelikli İnceleme: A – B – C – D – E
  
  Ø Kazazedenin bilinci yerindeyse:
  Ø Konuşabiliyor mu?
  Ø Sorulara mantıklı cevaplar verebiliyor mu?
  Ø Kazanın oluşu hakkında bilgi sahibi mi?
  
  Airway – Havayolu
  
  Ø Bilinci yerinde değilse:
  
  BAK- Havayolunda nesne varsa görmek için.
  DİNLE- Havayolunda sıvı varsa duymak için.
  HİSSET- Havayolundan içeri ya da dışarı bir hava hareketi var mı?
  
  Breathing - Solunum
  Ø Bilinçliyse:
  Ø Kazazedenin nefes almayla ilgili bir şikayeti var mı?
  
  Ø Bilinci yerinde değilse:
  
  BAK – Göğüs ve göğüs kafesi alçalıp yükseliyor mu?
  DİNLE - Hırıltı yada zorlanma var mı?.
  HİSSET – Göğüs duvarı stabil mi?
  
  Circulation - Dolaşım
  
  Ø Nabız hissedebiliyor musun? Kanama görüyormusun?
  
  BAK- Büyük çaplı bir kanama var mı?.
  DİNLE - Kalp atışlarını duymak için.
  HİSSET- Nabızı hissedebiliyor musun?
  
  Disability - Engellilik
  
  Ø Bilinç seviyesi nedir?, hareket edebiliyor mu?
  
  Ø BİLİNÇSİZSE, KAFATASI, BOYUN YA DA OMURGA YARALANMASI GİBİ YAKLAŞ
  
  BAK- Yaralanmanın mekanizmasına.
  DİNLE – Sorulara mantıklı cevaplar verebiliyormu?, denge, yer ve zaman.
  HİSSET – Tüm uzuvlarında hissiyat var mı?
  
  Environment - Çevresel Faktörler
  
  Ø Kaza mahali ya da kazazedenin bulunduğu mevki ile ilgili özel önlem gerekli mi, potansiyel tehlike var mı?
  
  
  BAK- Kazazedenin bulunduğu çevre nasıl? Yattığı, oturduğu, bulunduğu zeminin özellikleri
  DİNLE – Çevresel faktörlerden şikayeti var mı?.
  HİSSET – Soğuk, sıcak, ıslak ya da kuru.
  
  Bölüm
  2
  
  İkincil İnceleme:
  Ø Yaşamsal İşaretler, kazazedenin detaylı incelenmesi, kazazedenin kısa geçmişi.
  
  ü YAŞAMSAL İŞARETLER:
  
  
  o Bilinç Seviyesi
  o Solunum Durumu
  o Kalp Atışı
  o Deri rengi, vücut sıcaklığı ve nemi
  
  Ø KAZAZEDEYİ İNCELEME: Baştan ayağa fiziksel inceleme
  
  Y – A – S – İ - K
  
  Ø Yaralanmanın mekanizması
  Ø Allerji
  Ø Son yenilen ve içilenler
  Ø İlaç(şu an kullanılan varsa)
  Ø Kaza sebepleri
  
  
  BİLGİLERİ DEĞERLENDİR VE KAZAZEDEYİ BAKIMA AL
  
  Ø Kazazede ile ilgili bilgileri kısaca not al.
  Ø Kazazedeyi Gözlem Altında Tut.
  Ø Stabil hale gelene kadar her 5 dakikada, daha sonra kazazedenin durumuna göre veya en yakın sağlık merkezine ulaşana dek 10-20 dakikada bir.
  
  YAŞAMSAL İŞARETLER VE KAZAZEDENİN KONTROLU
  
  YAŞAMSAL İŞARETLER: Kazazedenin yaşamsal olarak genel durumu ve sağlık kuruluşuna kadar nasıl hareket edilmesi ve ettirilmesi gerektiğini anlamamızı sağlar.
  
  BİLİNÇ SEVİYESİ
  
  Bilinçli ve hareket kabiliyeti ve oryantasyonu normalsa-Kimsin? -Nerdesin? -Zaman? *3
  Sadece sesli uyarıya yanıt verebiliyorsa *2
  Sadece acıya ya da fiziksel uyarıya yanıt verebiliyorsa *1
  Dışardan yapılan hiçbir uyarıya karşılık vermiyorsa *0
  
  Ø SOLUNUM DURUMU:
  
  Bak: dinle ve hava giriş çıkışını hisset
  Sıklık: dakikadaki solunum sayısı
  Efor: Solunum herhangi bir efor harcamadan olmalı.
  
  Ø KALP ATIŞI
  
  Sıklık: Dakikadaki atış sayısı
  Kalite: Güçlü, güçsüz, ritimsiz
  
  Ø DERİ RENGİ, VÜCUT ISISI VE NEMİ
  
  Renk: Deri renginin normal olup olmadığına bak.(Kapiller dolumu)
  Isı: Nasıl hissediyor, sıcak, ılık, soguk
  Nem: Islak mı, normal mi, kuru mu?
  
  KAZAZEDENİN KONTROLÜ:
  Ø Baştan ayağa fiziksel kontrol
  
  KURALLAR:
  Ø Kazazedenin tüm kontrolünü baştan sona yalnız bir kişi yapar.Bir başka deyişle kazazedeye aynı anda bir kişi temas etmelidir.
  
  Ø Kafadan başlayarak, boyun,göğüs, karın, sırt, bacaklar ve kollar.
  Ø Yaralıyla konuş, ne yaptığını açıkla.
  Ø Acı olduğunu farkedersen, yerini sor. Kalitesini, sıklığını, başlangıcını ve durumunu öğren.
  Ø Gereksiz hareketlerden kaçın.
  
  PRENSİPLER:
  Olabilecek tüm yaralanmaları aşağıdakilere göre bulmaya çalış.
  Ø YOKLAMA: iyi bir gözlem yap, kanama ya da batan bir cisim var mı
  Ø KIYASLA: Vücut kısımlarının simetrilerine ve doğal hareketlerine bak.
  Ø PALPATİON: kas, kemik ve eklemlerin el yoluyla yoklanması
  Ø DOLAŞIM: dört uzvu da nabız için kontrol et.
  Ø HASSASİYET: dört uzvu da hassasiyet için kontrol et.
  Ø HAREKET: dört uzvu da hareket kabiliyetleri ve oynaklıkları için kontrol et.
  
  KAZAZEDE İLE İLGİLİ HAZIRLANABİLECEK ÖRNEK NOT
  Ø KİŞİSEL BİLGİLER:
  (isim, soyad, yaş, cinsiyet, yaralanma sebebi, ana şikayetler)
  
  Ø DEĞERLER:
  (yaşamsal işaretler, yaralı kontrolü, YASİK kısa geçmiş.)
  Yaşamsal İşaretler:
  Zaman: _____ _____ _____ _____
  Bilinç: _____ _____ _____ _____
  Solunum:_____ _____ _____ _____
  Kalp: _____ _____ _____ _____
  Deri: _____ _____ _____ _____
  
  Yaralı Kontrolü: Acının yerini, sertliği ve sakatlığı açıkla.
  
  Ø YASİK:
  Yaralanmanın geçmişi:_________________________________________
  Allerji:__________________________________________
  Son yenilen ve içilenler:________________________________________
  İlaç(şuan kullanılan varsa):__________________________________________
  Kaza sebepleri:_______________________________________
  
  Ø GÖZLEM:
  (problem listesi):
  
  Ø PLAN:
  (yukarıdaki her problem için bir plan)
  
  Ø TAKİP:Kazazedenın yaşamsal değerlerin ne kadar sıklıkta kontrol edilecek?
  
  Ø ŞOK
  
  Ø ŞOK dolaşım sistemin zayıflamasıyla, yeterli dolaşımın sağlanamaması sonucu, tüm vücut hücrelerine giden O2’nin eksilmesi/azalması durumudur.
  
  Ø ŞOK, dolaşım sistemin yetersizliği sırasında beyne iyi O2 gitmesi için düzenlenmiş, bir telafi mekanizmasıdır.
  
  Ø Beyin bu işlevi aşağıdaki şekilde düzenler.
  
  Ø Uzuvlardaki yani vücuttaki yüzeysel dolaşımı kısar, böylece vücut merkezine kan çekilir.
  Ø Kalp atımını hızlandırır, böylece beyne daha çok kan gitmesini sağlar.
  Ø Solunumu hızlandırır, böylece kandaki kandaki O2 miktarını artırmayı amaçlar.
  
  Ø DOLAŞIM SİSTEMİ şu şekilde çalışır:
  
  Ø Pompa: Kalp
  Ø Sıvı: Kan
  Ø Boru: Damarlar
  
  1. HİPOVOLEMİK ŞOK: Kan miktarındaki düşüşün sebep olduğu şok. Kan kaybı ya da vücutta aşırı sıvı kaybı.
  
  2. KARDİYOJENİK ŞOK: Pompanın yani kalbin yetersiz çalışması = kalp krizi
  
  3. NÖROJENİK ŞOK: Beyin damarlarinin yeterli iletimi saglayamamasi.
  
  Ø İŞARET VE SEMPTOMLAR:
  
  Ø BİLİNÇ:yorgunluk, oryantasyon bozukluğu, endişeli-“bayılma”
  Ø SOLUNUM:hızlı, kesik (sığ)
  Ø KALP:hızlı,sessiz,güçsüz
  Ø DERİ:solgun, soğuk, nemli
  Ø Baş dönmesi ve kusma da olabilir.
  
  MÜDAHALE VE BAKIM:
  Ø Solunum yolunun açılması ve kontrol altında tutulması.
  Ø Altında yatan asıl sebebe müdahale.
  Ø Düz bir zeminde ayakları havada tut.
  Ø Vücut ısısını kontrol altında tut.
  Ø Kusmaya karşı re-covery pozisyonu.
  Ø Yaşamsal işaretleri gözle, transfer et.
  
  YUMUŞAK DOKU YARALANMALARI
  
  Ø UYULMASI GEREKENLER:
  Ø VÜCUT SIVILARINA KARŞI KİŞİSEL KORUNMA,
  Ø Kanama Kontrolü
  Ø İyileşmeyi Destekleme ve Enfeksiyondan koruma
  
  Ø KANAMA KONTROLÜ: DİREK BASKI VE YÜKSELTME
  Ø Parmakla baskı.(atardamar kanamalarında)
  
  Ø EZİK(ÇÜRÜK-BERE):yumuşak şişme, renk değişimi, belki acı
  
  Ø TEDAVİ: Dinlenme, Buz, Baskı, Yükseltme (RICE) şişmeyi engeller.
  
  Ø BAKIM: Soğuk havada yarayı yakından kontrol et, daha çabuk donar.
  
  Ø SIYRIK: Acı olabilir, kirli, kolay enfeksiyon kapabilir.
  
  Ø TEDAVİ: Kanama kontrolü
  
  Ø BAKIM: Su ve sabunla “fırçalıyarak yıkanmalı” bandajlamadan önce hava ile kurumaya bırakılır. Rahatlık için antibiyotik merhem uygulanabilir.
  Ø YIRTIK (YARMA-KESME):Bolca kanama olabilir.
  Ø TEDAVİ: Kanama tamamen kontrol altına alınmalıdır. 20-30 dakika sürebilir.
  Ø BAKIM: Antiseptikli suyla iyice temizlenir. Steril gazlı bezle kapatılır. Büyük açıklı yaralarda aynı şekilde temizlenip steril gazlı bezle kapatılıp sarılır.
  
  Ø SARKIK PARÇALANMA: Üç tarafı yırtılmış bir tarafı hala tutuyorsa.
  Ø TEDAVİ: Kanamayı durdur. Mümkünse sarkık parçayı anatomik pozisyona uygun düzgünce yerleştir.
  Ø BAKIM: Parça altındaki bölgeyi steril antiseptikli suyla durula, anatomik pozisyonda bandajla.
  
  Ø KOPMA: Vücut parçasının tamamen kaybedilmesi.
  Ø TEDAVİ: Parçayı nemli steril bir beze sarıp plastik bir poşete koy. Ağzını sıkıca kapayıp, soğuk suyun içine yerleştir (buz değil, hücreleri dondurarak öldürebilirsin). Parçayı ve yaralıyı acilen hastane koşularına ulaştır.
  
  Ø DELİNME : Deriye girilmesiyle oluşmuş küçük yaralanma.
  Ø TEDAVİ: Enfeksiyona karşı gözlenir.
  
  Ø BATMIŞ OBJE:Oraya ait olmayan bir şeyin vücuda saplanması.
  Ø TEDAVİ: En iyisi objeyi stabil hale getirip, yaralıyı sağlık kurumuna ulaştırmak.
  Asla çıkarmaya çalışmayın orada baraj vazifesi görür.
  Ø SU TOPLAMASI:
  Ø Sebebi sürtünmedir. (harekete devam edilmesi gereken durumlarda) Steril bir şekilde patlatılıp, antibiyotikli merhem sürülür. Çevresi tampon vazifesi gören steril bezlerle desteklenip, sarılır.
  
  UZUN SURELI KAZAZEDE BAKIMI
  
  Ø KİŞİSEL:Vücut sıvılarına karşı korunma
  Ø Kanama kontrolü
  Ø İyileşmeyi Destekleme ve Enfeksiyondan koruma
  
  Ø İYİLEŞMEYİ DESTEKLEME VE ENFEKSİYONDAN KORUMA ŞU ŞEKİLDE OLMALIDIR:
  
  1. Yaranın uygun temizliği
  2. Steril bandaj kullanımı
  3. Bandajın kuru ve temiz tutulması
  4. Bandajın her 24 saatte bir değiştirilmesi
  
  Ø YARANIN TEMİZLENMESİ: Önce kanama tamamen durdurulmalı.
  Ø Yaranın çevresini sabunlu su ya da antiseptik solusyonla iyice temizle.
  Ø Yarayı bol antiseptikli suyla fışkırtma yöntemi kullananrak iyice temizle.
  Ø Yarayı kuru-steril bandajla kapa, temiz ve kuru tut.
  Ø Yara kirliyse ( ) solüsyona batırılmış bandajla kapa.
  Ø Steril bezle bandajla.
  Her 24 saatte bir değiştir. Kirlenir ya da ıslanırsa daha önce olabilir.
  
  ENFEKSİYONUN İŞARET VE SEMPTOMLARI:
  
  Ø ENFEKSİYON TEDAVİSİ:
  Ø Yarayı yeniden temizle.
  Ø Lokal olarak nemli sıcak paket uygula.
  Ø Ağız yoluyla antibiyotiğe başlamaya ihtiyaç olabilir.
  Ø Yara kapalıysa, nazikçe açılarak, iltihabın akması sağlanır.
  
  Ø YÜZDEKİ YARALANMALAR
  Ø YÜZDEKİ YARALANMALAR İÇİN GENEL PRENSİPLER
  
  Ø Yuzde ciddi bir yaralanma varsa, omurga kafa ya da beyinde meydana gelmiş olabilecek bir yaralanmadan şüphelen.
  Ø Solunum yolunu kontrol et.
  Ø Yanak bolgesinden, varsa batan cisimleri çıkar.
  Ø Yanak yaralanmalarında kanama varsa, içerden veya dışardan baskı uygula.
  Ø Yaraya yakın yere soğuk kompres uygula.
  
  Ø GÖZLER:
  
  Yabancı cisim: Göz açıkken bol temiz suyla durula.
  Kornel tabakada çizilme: Göz açıkken bol temiz suyla durula, tıbbi bir kuruma ulaştır.
  Batmış obje: Asla çıkarma. Objenin etrafını koruyucu ve hareketini önleyici bir pedle sar. (simit) Gözbebekleri beraber hareket ederler, yaralı gözü sabitlemek için, öteki göz sarılarak hareketleri engellenir.
  Gözkapağında kesik: Gözde etkilenmiş olabilir. Direk baskı uygulamadan üzeri steril bir tamponla kapatılır. Ortak hareketi önlemek için diğer göz de örtülür.
  Gözde meydana gelen yaralanmalarda, kazazede yatar pozisyonda sevk edilir. Yaralı sargılandıktan sonra elleriyle de koruma sağlayabilir.
  
  Ø BURUN:
  
  Kanama: Oturma pozisyonunda, kıkırdakğı sıkarak baskı yapılır. Soğuk kompres uygulanır.
  
  Ø KULAKLAR:
  
  Ø Kulakzarı zedelenmesi: Kazazede duymasında azalma ve kulak içinde hava hareketi olduğundan şikayet eder. Kulak steril bir bezle hafifçe kapatılır. Hastaneye sevk edilir.
  Ø Kan ya da beyin sıvısı: Kafa yaralanmasına bağlı kulaktan sıvı akması. AKIMI ASLA DURDURMA. Kuru steril bir bezle ört.
  Ø SIKIŞMIŞ CİSİMLERİ ASLA ÇIKARMAYA ÇALIŞMA.
  
  Ø DİŞLER:
  
  Diş ağrısı: Çok sıcak, soğuk ya da baharatlı yiyecekler sebep olur. Uygun bir ağrı kesici verilip, doktora gidilir.
  Apse: Dişeti ya da kemikte enfeksiyona bağlı acı olur. Uygun bir antibiyotikle acının dindirilmesi sağlanır, doktora gidilir.
  Düşmüş diş ya da dolgu: Sinirlerdeki acı, bölgenin, yumuşak mum, şekersiz çikletle kapatılmasıyla azaltılabilir. Doktora gidilir.
  Dişin çıkması: Diş için en iyi yer kendi yuvasıdır. En iyi sonuç dişin durulanıp 30 dakika içerisinde yerine yerleştirilmesidir. Diş yerleşmezse, steril bir beze sarılıp, doktora gidilir.
  
  Ø KAS-İSKELET SİSTEMİ YARALANMALARI
  
  Ø KAS-İSKELET sistemi, kaslar, tendonlar, bağlar, kıkırdak ve kemiklerden oluşur. Bunların hepsi bize, hareket, dış darbelerden korunma, mineral depolama sağlar.
  
  Ø KAS-İSKELET yaralanmalarında bizi öncelikle ilgilendiren, kemikler ve eklemlerde meydana gelen kırık ve çıkıklarda, kırık sabitleme teknikleriyle spesifik bir yaralanmayı sabitlemeyi göreceğiz.
  
  Ø KIRIK-ÇIKIK SARMA bize bir kemiği ya da eklemi sabitlemeyi, böylece acıyı, kanamayı ve oluşabilecek daha kötü bir yaralanma riskini en aza indirmeyi öngören bir yöntemdir.
  
  Ø Bir kırık ya da çıkığı sarma; yaralı bölgenin, uygun bir eğilmezlik ve çok iyi bir destekle vücuda bağlanması ve sabitlenmesinden başka bir şey değildir.
  
  Ø Bu gibi durumlarda bizi en çok ilgilendiren şey yaralı taraftaki dolaşımı başlatmak ve sürdürmektir. Bu, açılı kırıkların düzleştirilmesini ya da çıkıkların yerine yerleştirilmesini gerektirebilir.
  
  Ø İŞARET VE SEMPTOMLAR:
  
  Ø Yaralıyla konuş: Çatırtı, çatırtı ve ya herhangi bir kırılma sesi hissettimi? Normal fonksiyonlarda bir azalma var mı?
  Ø Olabilecek kırık bölgesine bak: Deformasyon, renk değişimi, şişme ya da açılanma görüyor musun?
  Ø Kontrol et: Bölgede iyi bir dolaşım, hissiyat, hareket var mı?
  Ø Bölgeyi el ile yokla: Çatırdayan ya da sertleşmiş herhangi bir nokta var mı?
  Ø Etrafa bak: Yaralanma nasıl meydana gelmiş? Eğer olayın meydana gelişi bir kırığa yol açacak türdense, şu şekilde müdahale et. ŞÜPHEN VARSA SAR.
  
  Ø SARMA ŞEKLİ:
  
  Sert ve iyi desteklenmiş bir sargı yarat.
  Tüm uzvu sabitle = üstündeki ve altındaki eklemleri de içine alacak şekilde.
  Açılı kırıklarda düz bir hatta çekme uygulanır.
  Bölgedeki tüm sargıları, dolaşımı, hissiyatı ve hareketi her 15 dakikada bir gözlemle ve kontrol et.
  
  Ø KAS-İSKELET SİSTEMİNDEKİ SPESİFİK YARALANMALAR
  
  Ø BURKULMA & İNCİNME
  
  Doğada en çok karşılaşacağımız durumlar.
  
  Ø Burkulma ve İncinme:
  
  Ø Burkulma: Bağlarda meydana gelen yaralanmalar. (bilek burkulması)
  
  Ø İncinme: Kas ve tendonlarda meydana gelen yaralanmalar.(sırt incinmesi)
  
  Ø Tedavi:
  
  R.I.C.E.
  Rest = Dinlenme
  Ice = Buz
  Compression = Baskı
  Elevation = Yükseltme
  
  Ø Amaç şişmeyi kontrol altına almak.
  Ø Genelde, 3 gün sıcak uygulanmaz.
  
  Ø ÇEKMELİ SARGI YÖNTEMİ
  
  Çekmeli sargı, femurda (uyluk) ya da alt bacaktaki kırıklarda uygulanan bir sargı yöntemidir.
  
  Ø MÜDAHALE:
  
  Kırığın yerini bul ve teşhis et.
  
  Ø İşaretler & Semptomlar:
  Ø Üst bacakta ciddi acı ve kas kasılması.
  Ø Dokunulduğunda ciddi acı ve kasılma.
  Ø Renk değişimi, açılanma ya da kemik ucunun fırlaması görülebilir.
  
  Ø Bilekten elle çekme uygulanır = ( düz hatta çekme)
  
  Ø Kıyafet kesilerek yaralı bölge iyice gözlenebilir.
  
  Ø Çekmeli sargı için şunları hazırla:
  
  Ø Sopa, baton yada benzeri dayanıklı bir çubuk. Bacaktan en az 25 cm daha uzun.
  Ø Bileğe bir S düğümü uygula.
  Ø Kalçaya ve kasığa pedler yardımıyla birer düğüm.
  Ø Sargı kazazedenın kırık bacağının dışına yapılır.
  Ø Sopaya yapılmış düğümlerin mekanik gücünden faydalanıp, elle bacağa çekme uygula.
  Ø Bacağı güvenli sar.
  Ø 15 cm uzunluğundaki iki bezle, bilekten başlayarak sopayı bacağa bağla..
  Ø İki bacağı birbirine bağlayarak sabitlemeyi sağla.
  
  Kırık açık bile olsa bu sargı uygulanır. Kemik ucu genelde deri altından çıkacakmış görüntüsü verir. Eğer böyle değilse (deriden dışarı fırlamışsa), donmasını ya da kurumasını önlemek için koruma sağlanır.
  
  KAFA-BAŞ YARALANMALARI
  
  Ø Ne zaman gerçekleşti?
  Ø Kazanın oluşu?
  Ø Bilinç kaybı varmı? Ne zamandır bilinçsiz?
  Ø Kazazede kusuyormu?
  Ø Uzuvlarda acı, hissislik, karıncalanma varmı?
  Ø Kazazedenın görme ile ilgili bir problemi avrmı?
  Ø Daha başka faktörler varmı? İlaç, alkol, diğer tıbbi problemler.
  
  Ø KAFA YARALANMALARINDA YAŞAMSAL İŞARETLER:
  
  Ø Bilinç: Denge kaybı, kavgacı, isteksiz.
  Ø Deri: pembe-sıcak-nemli ya da soluk-soğuk-kuru ya da kırmızı-sıcak-nemli olabilir.
  Ø Kalp Atışları: Yavaş, tok bir sesle.
  Ø Solunum: Hipervantilasyon (çok hızlı solunum)
  Ø Tansiyon: Küçük, büyükten daha hızlı bir yükselme gösterir.
  Ø Gözbebekleri: Eşit olmaz, geç karşılık verir.
  
  Ø KAFA YARALANMALARINDA BELİRTİ VE İŞARETLER:
  
  Ø Başağrısı
  Ø Mide bulantısı
  Ø Kusma
  Ø Hafıza kaybı
  Ø Felç
  
  KAFATASI TRAVMALARINDA BELİRTİ VE İŞARETLER:
  
  Ø Kafatası bölgesinde baskı, görünebilir bir kesik ya da yara, kulak ya da burundan beyin sıvısı, kulak arkasında morarma, rakun gözler (göz çevresinde morarma).
  
  MÜDAHALE:
  
  Ø Solunumyolu, solunum ve dolaşımı (ABC) kontrol et.
  Ø Bulduğun yaşamsal işaretlere müdahalede bulun.
  Ø Omurga yaralanması gibi yaklaş ve sabitle.
  Ø Bilinçteki değişimi sürekli gözle.
  Ø Solunum sürekli değişiyorsa müdahale et.
  Ø Acil tahliye.