TIROL DEKLARASYONU
DAG SPORLARINDA EN IYI DENEYIMDE TIROL DEKLARASYONU
  
  "Limitlerinizi buyutun, ruhlarinizi ve amacinizi zirveye cikarin"
  
  Dag Sporlari Konferansinin Gelecegi tarafindan kabul edilmistir, Innsbruck, 6- 8
  Eylul 2002.
  
  Tum dunyada, milyonlarca insan dagcilik, trekking ve kaya tirmanisi yapmaktadir. Bircok ulkede dag sporlari gunluk hayatin onemli bir faktoru haline gelmistir.
  
  Herhangi baska bir aktivite dag sporlarinin sahip oldugu genis motivasyonel spektrumu icermez. Insanlara kisisel amaclarini tanima ve hayat boyu anlamli bir aktivitenin pesine dusme firsatini verir. Daglarda ve kayalarda aktif olmak icin gudulen saglik yararlari, hareket memnuniyeti, doga ve sosyal odullerle temas, kesif ve macera heyecani arasinda degisir.
  
  08 Eylul 2002 Innsbruckdaki Dag Sporlarinin Gelecegi konferansinda gecen "Dag Sporlarinda en iyi Deneyimde Tirol Deklarasyonu" dag sporlarinda en iyi deneyimde rehberlik saglamak icin bir dizi degerler ve kurallar icerir. Bunlar kural veya detayli bilgi verme degildir. Daha cok;
  
  1. Dag sporlarinda gunumuzun onemli degerlerini tanimlar.
  
  2. Idarenin prensiplerini ve standartlarini icerir.
  
  3. Belirsiz durumlarda karar vermek icin ahlaki kistas acik olarak belirtir.
  
  4. Toplumun dag sporlarini yargilamada kullanabilecegi ahlaki prensipleri sunar.
  
  5. Yeni baslayanlara sporlarinin degerlerini ve ahlaki prensiplerini tanitir.
  
  Tirol deklarasyonunu amaci sosyal gelisimi, kulturel anlayisi ve cevresel farkinda olmayi artirmak oldugu gibi kisisel gelisim ve yeniden yaratma icin dag sporlarinin dogal potansiyelinin fark edilmesine yardimci olmaktir. Bu amacla, Tirol deklarasyonu sporun tabiatinda olan geleneksel davranis kodlarini ve yazili olmayan degerleri toplar ve gunumuzun taleplerini cevaplamak icin gelistirir. Tirol deklarasyonunun dayandigi temel degerler, tum dunyada ister dagci, ister trekingci ister spor tirmanisci olsun, sinirlarini en yuksek noktalara tasimak isteyen, dag sporuna baglanmis tum bireyler icin dogrudur. Bazi davranis prensipleri sadece ufak seckin bir sinifla ilgili olsa bile, Tirol deklarasyonunda formule edilen bircok teklifler dag sporlari toplulugunun butunune hitap eder. Bu tekliflerle ozellikle dag sporlarinin gelecegi olan genclerimize ulasmayi umuyoruz.
  
  Tirol Deklarasyonu,
  
  - Riskleri kabul etmek ve sorumlulugu uzerine almak,
  
  - Amaclarinizi yeteneklerinizle ve donaniminizla dengelemek,
  
  - Dogru araclarla hareket etmek ve durust olarak bildirmek,
  
  - En iyi deneyim (egzersiz) icin cabalamak ve hicbir zaman ogrenmeyi kesmemek,
  
  - Toleransli, dusunceli olmak ve bir birine yardim etmek,
  
  - Daglarin ve tepelerin vahsi ve dogal karakterini korumak,
  
  - Yerel toplumlari ve onlarin devamli gelismelerine destek olmak icin bir basvurudur.
  
  Tirol Deklarasyonu asagidaki degerlerin hiyerarsisine dayalidir.
  
  - Insan degeri- Insanoglunun degerde ve haklarda esit dogdugu, ozgur oldugu ve kardeslik ruhuyla birbirlerine davranmasi gerektigi onermesi. Kadinlarin ve erkeklerin esit haklarina ozel dikkat verilmelidir.
  
  - Hayat, ozgurluk ve mutluluk- Devrolamaz insan haklari olarak ve dag sporlarinda daglik alanlardaki toplumlarin haklarini korumaya yardim etmek icin ozel sorumlulukla beraber
  
  - Doganin butunlugu- Tum dunyada daglarin ve kayaliklarin dogal ozelliklerini ve cevreyle ilgili degerini koruma taahhudu olarak, Bu bitki varliginin (bir bolgede yetisen bitkilerin tumu) ve hayvan varliginin (bir bolgede yasayan hayvanlarin tumu) tehlikeye atilmis turlerinin, onlarin ekosistemlerinin ve kirlarin korunmasini icerir.
  
  - Dayanisma- Dag sporlarina katilimla ekip calismasini, kooperasyonu ve anlayisi ilerletmek cinse, yasa, milliyete ve yetenek seviyesine, sosyal ve etnik kokene, dine veya inanisa bagli engelleri asmakta firsat olarak.
  
  - Kendi gerceklestirme- Dag sporlarina katilimla onemli amaclara dogru anlamli ilerleme yapmada ve kisisel doyumu saglamada bir sans olarak
  
  - Gercek- Dag sporlarinda, basarilari degerlendirmede durustlugun gerekli oldugunu kabul ederek, Eger gercegin yerini keyfi hareket alirsa, tirmanmada performansi degerlendirmek imkansizlasir.
  
  - Mukemmeliyet- Dag sporlarina katilimla, daha once ulasilmamis hedefler icin cabalamak ve daha yuksek standartlar koymak icin bir firsat olacak.
  
  - Macera- Dag sporlarinda riskin, yargilama, yetenekler ve kisisel sorumluluk araciligiyla duzenlenmesinin gerekli bir faktor oldugunun kabul edilmesi olarak. Dag sporlarinin cesitliligi, herkesin yeteneklerinin ve tehlikelerinin dengede oldugu, kendi macerasini secmesine izin verir.
  
  TIROL DEKLARASYONUNUN MADDELERI
  
  Madde 1- Bireysel sorumluluk.
  
  KURAL Dagcilar ve tirmanicilar sporlarini kaza riskinin oldugu ve dis yardimin mevcut olamayacagi
  yerlerde yaparlar. Bu dusunceyle, aktivitelerini kendi sorumluluklariyla yaparlar ve kendi guvenliklerinden kendileri sorumludur. Bireyin hareketleri cevresindekileri ve ortami tehlikeye atmamalidir.
  
  Madde 2- Takim ruhu.
  
  KURAL Takimin uyeleri tum grubun yeteneklerini ve ilgilerini dengelemek icin bazi seylerden fedakarlik
  yaparak uzlasmaya hazir olmalidir.
  
  Madde 3- Tirmanma ve dagcilik toplumu.
  
  KURAL Daglarda ve kayalarda karsilastigimiz her insana esit olcude saygi borcluyuz. Izole ortamlarda ve stresli durumlarda dahi, digerlerine, kendimize davranilmasini istedigimiz gibi davranmayi unutmamaliyiz.
  
  Madde 4: Yabanci ulkeleri ziyaret etme.
  
  KURAL
  
  Yabanci kulturlerde misafir olarak, daima ev sahiplerimize karsi nazik ve saygili davranmaliyiz. Kutsal daglara ve diger kutsal yerlere, faaliyetlerimiz sirasinda o bolgeden faydalanirken saygi gosterecegiz, yerel ekonomiye ve insanlara yardim etmeliyiz. Yabanci kulturleri anlamak butun tirmanma deneyiminin bir parcasidir.
  
  Madde 5: Dag rehberlerinin ve diger liderlerin sorumluluklari
  
  KURAL Profesyonel dag rehberleri, diger liderler ve grup uyelerinin her biri asagidaki rollerini anlamalilar ve diger gruplarin ve bireylerin haklarina ve ozgurluklerine saygi gostermelidirler. Hazirlikli olabilmek icin rehber, lider ve grup uyeleri amaca ait ihtiyaclari, tehlikeleri ve riskleri anlamali, gerekli ustaliga, deneyime ve dogru donanima sahip olmali ve hava durumuyla sartlari kontrol etmelidir.
  
  Madde 6: Acil durumlar, Olmek ve Olum
  
  
  KURAL Dag sporlarina katilanlarin tumu, acil durumlara, ciddi kazalar ve olum iceren durumlara hazirlikli olabilmek icin riskleri, tehlikeleri ve yeterli ustaliga, bilgiye ve donanima sahip olma ihtiyacini acikca anlamalidir. Acil durum veya kaza halinde tum katilanlar digerlerine yardima ve facianin sonuclarini
  karsilamaya hazir olmalidir.
  
  Madde 7: Giris ve koruma
  
  KURAL
  
  Daglara ve kayalara sorumlu bir tarzda girme ozgurlugunun birinci hak olduguna inaniriz. Daima faaliyetlerimizi dogaya hassas bir tarzda yapmaliyiz ve dogayi korumada proaktif olmaliyiz. Dogayi koruma organizasyonlari ve otoriteleriyle beraber, tirmanicilarin kabul ettigi giris kisitlamalarina ve talimatlarina saygi gosteririz.
  
  Madde 8: Stil
  
  KURAL
  
  Deneyimin niteligi ve bir problemi nasil cozdugumuz, problemi cozup cozmedigimizden daha
  onemlidir. Iz birakmamaya gayret ederiz.
  
  Madde 9: Ilk cikislar
  
  KURAL
  
  Bir rotanin veya dagin ilk cikisi yaratici bir istir. En az bolgenin gelenekleri kadar iyi bir stilde yapilmali ve yerel tirmanma topluluguna ve gelecek tirmanicilarin ihtiyaclarina karsi sorumluluk gostermelidir.
  
  Madde 10: Sponsorluk, Reklam ve Halk iliskileri
  
  KURAL
  
  Sponsorlar ve sporcular arasindaki iliski dag sporlarinin menfaatlerine en iyi hizmet edecek tarzda, profesyonel bir iliski olmalidir. Hem medyayi hem halki tum yonleriyle dag sporlari hakkinda proaktif tarzda bilgilendirmek ve egitmek dag sporlari toplulugunun sorumlulugundadir.
  
  Ek 1: Tirol deklarasyonun tuzuk ve kurallari
  
  Madde 1: Bireysel sorumluluklar
  
  KURAL
  
  
  Dagcilar ve kayacilar sporlarini kaza riskinin oldugu ve dis yardiminin olamayacagi yerlerde yaparlar. Bu dusunceyle, faaliyetleri kendi sorumluluklari altindadir ve kendi guvenliklerinden kendileri sorumludur. Bireyin hareketleri cevresindekileri ve ortami tehlikeye atmamalidir.
  Hedeflerimizi, kendimizin veya grubun gercek ustaligina ve daglardaki ortama gore seceriz.Tirmanis yapmaktan sakinmak dogru bir tercih olmalidir.
  
  Hedefimiz icin uygun egitimimizin olup olmadigini, tirmanisin veya gezinin dikkatlice planlanmasini ve gerekli hazirliklarin gozden gecirilmesini temin ederiz.
  
  Her faaliyette uygun donanimlara sahip olup olmadigimizi ve donanimlarin nasil kullanilacagini bilip bilmedigimizi sorustururuz.
  
  Madde 2: Takim ruhu
  
  KURAL
  
  Grubun uyeleri grubun yeteneklerini ve ilgisini dengelemek icin bazi seylerden fedakarlik yaparak uzlasmaya hazirlikli olmalidir. Grubun her bir uyesi kendi grup uyelerinin guvenlikleri icin sorumluluk almali ve
  fikri olmalidir. Hicbir grup uyesi, eger yalniz kalmasi onun iyiligini riske ediyorsa yalniz birakilmamalidir.
  
  Madde 3: Tirmanma ve dagcilik toplumu
  
  KURAL
  
  Daglarda ve kayalarda rastladigimiz her insana esit olcude saygi borcluyuz. Stresli durumlarda veya izole ortamlarda dahi digerlerine kendimize davranilmasini istedigimiz gibi davranmayi unutmamaliyiz.
  
  Digerlerini tehlikeye atmamak icin yapabilecegimiz her seyi yapariz ve digerlerini potansiyel tehlikeler hakkinda uyaririz.
  
  Hic kimseye ayirim yapilmamasini saglariz.
  
  Ziyaretciler olarak yerel kurallara saygi gosteririz.
  
  Gerektiginden fazla digerlerini rahatsiz etmeyiz veya engellemeyiz. Daha hizli kisilerin gecmesine izin veririz. Digerlerinin gitmek icin bekledikleri yollari mesgul etmeyiz.
  
  Tirmanislar hakkindaki raporlarimiz detayli olarak gercek olaylari dogru bir sekilde yansitir.
  
  Madde 4: Yabanci ulkeleri ziyaret etmek
  
  KURAL
  
  Yabanci ulkelerde misafir olarak oradaki insanlara, ev sahiplerimize, karsi daima nazik ve saygili davranmaliyiz. Kutsal daglara ve diger kutsal yerlere faaliyetlerimiz sirasinda saygi gosterecegiz, yerel ekonomiye ve insanlara yardim etmeliyiz. Yabanci kulturleri anlamak tam tirmanma deneyiminin bir parcasidir.
  
  Ev sahibi ulkelerinde daima insanlara sefkatle, toleransla ve saygi ile davraniniz.
  
  Ev sahibi ulkece yurutulen herhangi bir tirmanma talimatlarina sikica uyunuz.
  
  Insanlarini ve ortamini anlamanizi arttirmak icin faaliyet oncesi ziyaret edilen ulkenin tarihinin, halkinin, politik yapisinin, sanatinin ve dininin okunmasi tavsiye edilir. Politik belirsizlik durumunda resmi tavsiye arastiriniz.
  
  Ev sahibi ulkemizin dilinde bazi temel hunerler gelistirmek akillica olur: selamlasma formlari, lutfen ve tesekkur ederim, haftanin gunleri, zaman, sayilar v.b. Bu kucuk yatirimlarin iletisimin kalitesini nasil arttirdigini gormek daima sasirticidir. Bu sekilde kulturler arasindaki anlayisa katkida bulunuruz.
  
  Hicbir zaman tirmanma marifetlerinizi ilgilenen yerel kisilerle paylasma firsatini kacirmayiniz.
  
  Ev sahibi ulkeden tirmanicilarla beraber ortak ekspedisyon deneyimleri karsilikli alis veris icin en iyi ortamdir.
  
  Ne pahasina olursa olsun ev sahiplerimizin dini duygularini gucendirmekten kaciniriz. Ornegin, dini veya sosyal nedenlerden dolayi ciplak tenin kabul edilmedigi yerlerde ciplak tenimizi gostermemeliyiz. Bazi dinlerin bazi
  ifadeleri bizim anlayisimizin otesindeyse toleransliyizdir ve yargilamaktan kaciniriz.
  
  Gerektiginde yerel sakinlere olasi tum yardimi yapariz. Bir ekspedisyon doktoru siklikla akut olarak hastalanmis bir insanin yasaminda sonucu kesin etkileyecek pozisyondadir. Dag toplumlarini ekonomik olarak faydalandirmak icin bolgesel urunlerden satin aliriz. Eger mumkunse yerel servislerden istifade ederiz. Yerel dag toplumlarinin gelisimlerini kolaylastiran imkanlari ortaya koyarak ve destekleyerek yardim etmeye cesaretlendiriliriz Ornegin; egitim ve ogretim servisleri veya cevreyle ilgili olarak uygun ekonomik yatirimlar.
  
  Madde 5: Dag rehberlerinin ve diger liderlerin sorumluluklari
  
  KURAL
  
  Profesyonel dag rehberleri, diger liderler ve grup uyelerinin her biri asagidaki rollerini anlamalilar ve diger gruplarin ve bireylerin haklarina ve ozgurluklerine saygi gostermelidirler. Hazirlikli olabilmek icin rehber, lider ve grup uyeleri amaca ait ihtiyaclari, tehlikeleri ve riskleri anlamali, gerekli ustaliga, deneyime ve dogru donanima sahip olmali ve hava durumuyla sartlari kontrol etmelidir.
  
  Rehber veya lider musteri veya grubu tirmanisin dogasinda mevcut olan risk ve mevcut tehlike seviyesi hakkinda bilgilendirir ve eger uygun sekilde deneyimlilerse karar verme islemine dahil eder. Secilen rotanin zevkli ve gelistirici deneyim olmasini saglamak icin musterinin veya grubun ustaligi ve deneyimi ile iliskili
  olmalidir.
  
  Eger gerekirse rehber veya lider kendi yeteneginin limitlerini belirtir, uygun oldugu yerde musterileri veya gruplari daha ehliyetli arkadaslarina verir.
  
  Eger riskin veya tehlikenin cok buyuk olduguna ve geri donmenin veya alternatif seceneklerin takip edilmesi gerektigine inanirlarsa, bunu belirtmek musterilerin veya grubun sorumlulugundadir.
  
  Ekstrem tirmanis veya yuksek irtifa cikislari gibi durumlarda rehberler ve liderler herkesin rehber ve liderlerinin saglayabilecegi destek limitlerinden tam olarak haberdar olmalarini saglamak icin musteri ve gruplarina dikkatlice ozetlemelidirler.
  
  Yerel rehberler, ziyaret eden arkadaslarina kendi alanlarinin ayirt edici ozellikleri ve mevcut durumlari hakkinda bilgi verirler.
  
  Madde 6: Acil durumlar, Olmek ve Olum
  
  KURAL
  
  Dag sporlarina katilanlarin tumu, acil durumlara, ciddi kazalar ve olum iceren durumlara hazirlikli olabilmek icin riskleri, tehlikeleri ve yeterli ustaliga, bilgiye ve donanima sahip olma ihtiyacini acikca anlamalidir. Acil durum veya kaza halinde tum katilanlar digerlerine yardima ve facianin sonuclarini karsilamaya hazir olmalidir.
  - Hide quoted text -
  
  Zor durumdaki birisine yardim etmek daglarda kendimiz icin olusturdugumuz hedeflere ulasmanin ustunde kesin oncelige sahiptir. Bir hayati kurtarmak veya yaralanmis insanin sagligina olan hasari azaltmak, ilk tirmanisin en zor olanindan cok daha degerlidir.
  
  Acil bir durumda eger dis yardim mevcut degilse ve biz yardim edecek konumdaysak, kendimizi tehlikeye atmadan, mumkunse zor durumdaki insanlara verebilecegimiz tum destegi vermeye hazirlikli olmaliyiz.
  
  Ciddi sekilde yaralanmis veya olmus bir kisiyi mumkun oldugunca rahat ettirmeli ve hayat kurtarma destegi verilmelidir.
  
  Uzak bir alanda eger vucudu geri getirmek olasi degilse, lokalizasyon olabildigince dogru bir sekilde merhumu tanimlayacak herhangi belirtilerle beraber kaydedilmelidir.
  
  Kamera, gunluk, defter, fotograflar, mektuplar ve diger kisisel esyalar korunmali ve yakinlarina verilmelidir.
  
  Hicbir sekilde ailesinin rizasi olmadan merhumun resimleri yayinlanmamalidir.
  
  Madde 7: Giris ve koruma
  
  KURAL
  
  Daglara ve kayalara sorumlu bir tarzda girme ozgurlugunun birinci hak olduguna inaniriz. Daima faaliyetlerimizi dogaya hassas bir tarzda yapmaliyiz ve dogayi korumada proaktif olmaliyiz. Dogayi koruma organizasyonlari ve otoriteleriyle beraber tirmanicilarin kabul ettigi giris kisitlamalarina ve talimatlarina saygi gosteririz.
  
  1.Kayalari ve dag ortamlarini ve onlarin destekledigi vahsi yasami korumak icin alinmis tedbirlere saygi duyariz ve arkadaslarimizi da bizim gibi yapmalari icin tesvik ederiz. Gurultuyu onleyerek vahsi yasami minimum rahatsiz etmeye gayret ederiz.
  
  2. Eger mumkunse, yollardaki trafigi azaltmak icin hedefimize toplu tasimayi veya arac ekibini kullanarak ulasiriz.
  
  3. Erozyonu onlemek ve vahsi yasami rahatsiz etmemek icin cikislarda ve inislerde patikalari kullaniriz, dogada ekolojiye en uygun rotalari seceriz.
  
  4.Kayalarda yasayan turlerin ureme ve yuva yapma donemlerinde mevsimsel giris kisitlamalarina saygi duyariz. Herhangi bir ureme faaliyetini ogrendigimizde bu bilgiyi arkadaslarimiza da soylemeli ve onlarin yuvalanma alaninin uzaginda kalmalarini saglamaliyiz.
  
  5. Ilk cikislar sirasinda, bitkilerin ve hayvanlarin nadir turlerinin biyotoplarini tehlikeye atmamaya dikkat ederiz. Gerekli donanimi saglarken ve rotalari tekrar olustururken cevresel etkiyi en aza indirmek icin gerekli tum
  onlemleri almaliyiz.
  
  6. Halkin ragbet ettigi alanlari degerlendirirken yaygin katilim dikkatli bir sekilde goz onunde tutulmalidir. Yuksek sayilar giris problemi olusturabilir.
  
  7. En az zararli koruma teknikleri kullanarak kaya hasarini en aza indiririz.
  
  8. Sadece kendi copumuzu degil, diger kisilerin biraktigi copu de sehir merkezine geri getiriyoruz.
  
  9. Sihhi duzen yoklugunda, tuvalet ihtiyaci sirasinda evlerden, kamp alanlarindan, derelerden, irmaklardan veya gollerden belli bir uzakligi koruruz ve ekosisteme zararlari onlemek icin gerekli tum tedbirleri aliriz. Diger insanlarin estetik duygularini gucendirmekten kaciniriz. Biyolojik aktivitenin dusuk seviyede oldugu kalabalik alanlarda tirmanicilar buyuk tuvaletlerini paketlemeye dikkat ederler.
  
  10. Olabildigince copten kacinarak veya copumuzu uygun bir sekilde atarak kamp alanini temiz tutariz. Sabit ipler cadirlar, oksijen tupleri gibi tum tirmanma materyalleri daglardan uzaklastirilmalidir.
  
  11. Enerji tuketimini minimumda tutariz. Ozellikle agac eksikligi olan ulkelerde ormanlarin ileride azalmasina katkida bulunabilecek hareketten kaciniriz. Ormanlari tehlikede olan ulkelerde, ekspedisyondaki tum katilimcilara yiyecek hazirlamak icin uygun benzin tasimaya ihtiyac duyariz.
  
  12. Dogaya ve kulture zararli yerlerde helikopter turizmi en aza indirilmelidir.
  
  13. Giris meselesi; uzerindeki uyusmazliklarda arazi sahipleri, otoriteler ve cemiyetler, tum kurumlar icin tatmin edici cozumler bulmayi basarmalidir.
  
  14. Ozellikle reklamlarini yaparak ve gerekli altyapiyi yayinlayarak bu duzenlemelerin yurutulmesinde aktif rol aliriz.
  
  15. Dagcilik kurumlari ve diger koruma gruplari beraberce dogal yerleri ve cevreyi korumada politik duzeyde proaktiftir.
  
  Madde 8: Stil
  
  KURAL
  
  Deneyimin niteligi ve bir problemi nasil cozdugumuz problemi cozup cozmedigimizden daha onemlidir. Iz birakmamaya gayret ederiz.
  
  Tum tirmanislarin ozellikle tarihsel onemi olanlarin orijinal ozelliklerini korumayi amaclariz.
  
  Bu tirmanicilarin mevcut rotalar uzerindeki sabit korumalari artirmamasi gerektigi anlamindadir. Ilk tirmanicilarin da onayladigi yeni tertibat koyulmasi veya mevcut tertibatin kaldirilmasi gibi sabit korumanin seviyesini degistirmede yerel gorus birligi olmasi durumu bir istisnadir.
  
  Bolgesel seceneklerin cesitliligine saygi duyariz ve kendi gorusumuzu diger tirmanan kulturlere dayatmaya calismadigimiz gibi onlarin goruslerini bize dayatmayi kabul etmeyecegiz.
  
  Daglar ve kayalar bircok mevcut olan tirmanicilarla ve gelecekte bircok kusakla paylasilmasi gereken macera icin sinirli kaynaklardir. Gelecek kusaklarinda kendi YENI maceralarini bu sinirli kaynak icinde bulmaya ihtiyac duyacaklarinin bilincindeyiz.
  
  Biz gelecekten firsat calmayacak sekilde daglari ve kayaliklari gelistirmeye
  calisiriz.
  
  Aletlerin kabul edildigi bolgelerde, cesitli tirmanma meraklarina saygi gostermek ve macera icin siginak saglamak icin rotalari, kayalarin bazi bolumlerinde ve tum kayaliklarda alet kullanmamayi tercih ederiz. Dogal olarak korunmus yollar eglence yuruyusleri icin aletli yollar kadar zevkli ve guvenli olabilir. Cogu tirmanici guvenli dogal koruma yerlestirmeyi ogrenebilir. Ve bir kere teknikler ogrenilince bunun ek macera ve kiyaslanabilir emniyeti olan zengin ve dogal deneyimi saglayacagi gercegi hakkinda egitilmelidir.
  
  Gruplar arasinda ki anlasmazliklar halinde, tirmanicilar tehdit edilmeyi onlemek icin diyalogla ve gorusme ile problemi cozmelidir.
  
  Bir bolgenin veya bir insanin tirmanma ahlakini ticari baskilar hicbir zaman etkilememelidir.
  
  Buyuk daglarda guzel stil; sabit ipler, performans artirici ilaclar veya siselenmis oksijen kullanmamak demektir.
  
  Madde 9: Ilk cikislar.
  
  KURAL
  
  Bir rotanin veya dagin ilk cikisi yaratici bir istir. En az bolgenin gelenekleri kadar iyi bir stilde yapilmali ve yerel tirmanma topluluguna ve gelecek tirmanicilarin ihtiyaclarina karsi sorumluluk gostermelidir.
  
  Ilk cikislar cevresel olarak dogru ve yerel duzenlemelerle, arazi sahiplerinin istekleriyle ve yerel nufusun ruhani degerleriyle uyumlu olmalidir.
  
  Kayalari parcalayarak veya delikler acarak sekillerini bozmayacagiz.
  
  Yuksek bolgelerde ilk cikislar yalniz rehberle yapilmalidir (yukardan koyulmamali).
  
  Yerel geleneklere tam saygi duyulduktan sonra rotada sabit korumanin seviyesini belirlemek ilk cikanlara kalmistir (madde 8 deki onerileri goz onune almak).
  
  El degmemis bolgeye veya dogal bolge olarak belirtilmis, arazi direktorleri veya yerel giris komitesi tarafindan kirsal bolge veya dogal rezerv olarak tayin edilmis alanlarda girisi korumak icin boldlar kayitsiz sartsiz minimum ile sinirlandirilmalidir.
  
  Yardim tirmanmalarinin ilk cikisi sirasinda delik acmak veya sabit tertibat yerlestirmek ancak yetecek kadar minimumda tutulmalidir. (kesin gerekmedikce bagli demirlerde dahi boldlardan kacinilmalidir).
  
  Macera rotalari mevcut oldugunda, cikarilabilir korumaya guvenerek ve boldlari sadece gerektiginde kullanarak ve daima yerel geleneklere uyarak mumkun oldugunca dogal birakilmalidir.
  
  Komsu rotalarin bagimsiz ozellikleri icin uzlastirilmamalidir.
  
  Ilk cikislari rapor ederken detaylari mumkun oldugunca dogru bildirmek onemlidir. Uzlasma belirtisi olmadikca bir tirmanicinin dogru ve durust oldugu kabul edilecektir.
  
  Yuksek irtifa daglari sinirli kaynaklardir. Biz ozellikle tirmanicilari en iyi stili kullanmalari icin tesvik ederiz.
  
  Madde 10: Sponsorluk, Reklam ve Halkla iliskiler.
  
  KURAL
  
  
  Sponsorlar ve sporcular arasindaki iliski dag sporlarinin menfaatlerine en iyi hizmet eddecek tarzda profesyonel bir iliski olmalidir. Hem medyayi hem halki tum yonleriyle dag sporlari hakkinda proaktif tarzda bilgilendirmek ve egitmek dag sporlari toplulugunun sorumlulugundadir.
  
  Ortak amaclari tanimlamak icin destekleyici ile sporcu arasinda karsilikli anlayis gereklidir. Dag sporlarinin bircok yonu firsatlari azami hale getirmek icin hem sporcunun hem destekleyicinin belirli (ozellikli) ehliyetinin acik tanimlanmasini gerektirir.
  
  Performans seviyelerini korumak ve daha iyi yapmak icin tirmanicilar destekleyicilerden gelen devamli destege bagimlidirlar. Bu nedenle destekleyicilerin bir seri basarisizliklardan sonra bile ortaklarina destek olmaya devam etmeleri onemlidir.
  
  Hicbir sekilde destekleyici tirmaniciya performans icin baski yapamaz.
  
  Medyada devamli bir varlik gosterebilmek icin iletisimin acik kanallari organize edilmeli ve korunmalidir.
  
  Tirmanicilar faaliyetlerini gercek bir sekilde rapor etmelidir. Dogru beyan sadece tirmanicinin guvenirligini degil, sporcunun kamu itibarini da arttirir.
  
  Sporcu destekleyiciye ve medyaya Tirol Deklarasyonunda belirtilen etik, stil, sosyal ve cevresel sorumlulugu temsil etmeye eninde sonunda sorumludur.
  
  Ek- 2. Tirmanma oyunlarinin cokculugu (Degisik milletlerden meydana gelen toplum)
  
  Modern tirmanma yuruyus ve bouldring den kayalik tirmanmasi ve dagcilik gibi genis aktivite yelpazesini icerir. Dagcilik yuksek irtifa alpinizminin en uctaki formlarini ve Himalayalar ve Antlar gibi yuksek alanlardaki ekspedisyon tirmanislarini kapsar. Tirmanmanin degisik formlari arasindaki hatlari bolmek elbette rijit olmamasina ragmen asagidaki siniflandirma modern dag sporlarinin genis cesitliligini etrafli olarak sunmayi mumkun kilar.
  
  Dagcilik ve yuruyus
  
  Dag kulubelerine gecitlerine ve zirvelerine yuruyus yapma dagciligin en yaygin formudur. Daglarda ve diger kirsal alanlarda ozellikle cok kullanilmis yollarin disinda birkac gunluk yuruyus siklikla trek olarak ifade edilir. Dagcilik ilerlemek icin eller kullanildiginda hemen dagciligin teknik olarak daha talepkar formuna donusur.
  
  Ferrataslar araciligiyla tirmanma
  
  Celik kablolar ve demir portatif merdiven basamaklari ile kapli sarp kayalikli arazilerdeki rotalar gun gectikce daha populer hale geliyor. Simdiye kadar teknik kaya tirmanmasi icin ayrilmis meydan ayrintili altyapi ve ozel koruma sistemleri icinden girilecek sekilde olusturulur.
  
  Klasik Dagcilik
  
  Bu kategorideki bir dagci standart UIAA 3. dereceye tirmanacak ve 50 derece kar ve buza yukselecektir. Tirmanmanin bu kategorisinin tipik amaclari yuksek daglardaki zirvelerin duzenli rotalaridir.
  
  Kayak Dagciligi
  
  Alpinizmin bu klasik formunun taraftarlari daglara tirmanmak ve butun bolgeleri gecmek icin yuksek dag kayaklarini veya tur kayaklarini kullanis. Gereken yeteneklerin karmasikligina bagli olarak bu disiplin dagciligin en talepkar (ve tehlikeli) formlari arasinda sayilir.
  - Hide quoted text -
  
  "Tirmanma oyunlarinin" hiyerarsisi
  
  Tirmanmanin farkli cesitlerini kategorize icin Lito Tejada- Flores tarafindan sunulan bir sistemin modern teknik tirmanmanin elde ettigi bircok yonleri tanimlamada yardimci oldugu ispatlanmistir. Tirmanma "oyununun" her ozellikli tipi resmi olmayan fakat kesin kurallar dizisince tanimlanmistir, el altinda gorevi zor (dolayisiyla
  ilginc) tutmak icin formule edilmistir. Dogal ortama bagli olarak belirli tirmanma oyununda daha buyuk tehlike, teknik donanimlarin kullanimi icin daha nazik kisitlamalardir. "Kurallar" daha siki oldukca objektif tehlikeler azalir.
  
  Bouldring
  
  "Bouldring" de kayanin yere yakin zor bolumleri normal olarak ip olmadan basarilir. Izin verilen donanimlar tirmanma ayakkabisi, tebesir torbasi ve bu gunlerde bez yastigidir. Bouldering dogal iri kaya parcalarinda ve kayalarda olabildigi gibi yapay objelerde de uygulanabilir.
  
  Yapay objelerde tirmanma
  
  Gunumuzde cogu tirmanici ister evde ister spor salonunda veya disarida egitim ve bos zamanini degerlendirmek icin yapay duvarlar kullanir. Artan sayida tirmanici sadece yapay duvarlarda aktiftir. Tedavi edici tirmanma ve sanat olarak (ornegin, dans veya bale) tirmanma gibi yeni formlari da vardir.
  
  Sarp Kayalik Tirmanisi
  
  Bir ve uc derece uzunlugundaki rotalara sarp kayalik tirmanisi denir. Kisaliklarindan ve objektif tehlikelerin hemen hemen total yokluklarindan dolayi son iki dekatta serbest cikis "etik" bu tip tirmanma icin uluslar arasi
  kabul gormustur. Bu demektir ki bir rota sadece cikis sirasinda ilerlemek icin kayada herhangi bir sabit sey kullanilmazsa sayilir.
  
  Devamli Tirmanis
  
  Eger bir tirmanis uc veya dort dereceden daha uzunsa devamli tirmanma rotasi olarak adlandirilir.
  
  Buyuk Duvar/ yardim Tirmanisi
  
  Yosemite vadisinde gelistirilmis bu tirmanma oyununda tirmanicilar ozellikli tasarlanmis donanimlarla serbest tirmanamayacaklari duvarlara tirmanirlar. Tirmanicilar ilerlemek icin mumkun oldugunca fazla bold veya diger araclarin yerlestirilmesi icin deliklerin matkapla acilmasini azaltmak icin gayret ederler, boylece cikisin tamamlanmasindan sonra minimum iz birakirlar.
  
  Yuksek Dag Tirmanisi
  
  "Yuksek dag oyunlarinda" tirmanicilar sadece gercek tirmanma sonucu karsilastiklari problemlerin degil ayni zamanda yuksek daglarda siklikla dusman cevrenin "objektif" tehlikelerinin de icabina bakmak zorunda kalirlar. Yasamda kalma siklikla sadece rotanin teknik problemlerini guvenle yenme yetenegine degil partinin hizina da bagli oldugundan yuksek dag oyunlarinin yazilmamis kurallari klasik olarak ilerlemek icin pitonlarin ve takozlarin kullanimina izin verir. Bununla beraber altmislarin sonlarinda baslayan serbest tirmanis prensipleri
  artan bir sekilde yuksek daglara da uygulanmistir. Oysa yenicagin baslangicinda ki odak normal olarak yardim icin yapilan rotalarin serbest cikisindaydi. Yeni zor tirmanislarin daglarda gorunmesi cok zaman almadi (daha siki kurallara gore yapildi). Bunlar hem en uc olarak sarp macera rotalarini hem de zevk icin yapilan spor tirmanislarini icerir.
  
  Yuksek dag tirmanisinin onemli bir yonu de buz rotalarindaki cikistir. Bunlar klasik buz yuzleriyle ciddi sekilde zor futuristik tesebbusler arasinda degisir. Son zamanlarda populer olan buz tirmanisinin bir tipi donmus selalelerin, buz sarkitlarinin ve camlasmis kayalarin cikisidir. Modern miks kaya ve buz rotalari bazen kramponlarin ve buz aletlerinin yardimiyla cok zor kaya hareketlerini icerir. Bu oyun serbest tirmanisin kurallarinca idare edilir. Buz ve miks rotalar kisa bir derecelik is ve daha yuksek alanlarda birkac hafta
  surebilen sarp isler arasinda degisir.
  
  Macera tirmanisi ve spor tirmanisi
  
  Modern tirmanis terminolojisi macera ve geleneksel tirmanis ve spor tirmanis stilleri arasinda farklilasir. Macera veya "geleneksel" tirmanis asagidaki elemanlari icerir:
  
  - Performans bir rotanin cikisi icin gerekli stres mukavemet miktariyla degerlendirilir.
  
  - Tirmanici korumanin yerlestirilmesinden sorumludur veya onsuz yapmalidir.
  
  - Lider tarafindan yapilan hatalar cok agir ve kesin sonuclar dogurabilir.
  
  Spor tirmanislari asagidaki gibi karakterizedir:
  
  — Performans tirmanilan rotanin teknik derecesince degerlendirilir.
  
  — Devinduyumsal eleman dominanttir.
  
  — Boldlar mukemmel koruma saglar
  
  — Eger modern baglama teknikleri uygun bir sekilde yapilirsa lider dususleri cezalandirilmamaya egilimli olur.
  
  Macera ve spor tirmanma stilleri yuksek dag duvarlarina uygulanabildigi gibi sarp kayaliklara da uygulanabilir. Macera ve spor/zevk tirmanislarinin saf versiyonlari arasinda bircok karisik form vardir. Farkli oyunlar ve guvenlik "felsefeleri" tirmanicilarin cesitli bireysel ihtiyaclarini karsilar. Dag sporlarinda formlarin zenginligi cok sayidaki insanin zevk ve kisisel tatminini saglar( bizim hos karsiladigimiz bir gercek).
  
  Hem spor tirmanma yaklasiminin arkadaslari hem de macera felsefesinin taraftarlari kendi yetenekleri ve istekleri dogrultusunda tirmanma hakkina sahiptirler.
  
  Onlari kendi ozel bolgelerinde birakarak tirmanma stillerinin cokculugunu korumak amacimiz olmalidir.
  
  Super yuksek dag tirmanisi
  
  Bu dagcilik disiplini yuksek dag tirmanis kurallarini geleneksel ekspedisyonlar icin ayrilmis alti, yedi ve sekiz bin metre yuksekligindeki zirvelerdeki yuksek irtifa alanina da uygular. Super yuksek dag oyunlarindaki sabit iplerde dis kaynaklardan yardim veya kamp zincirinin kurulmasi ve siselenmis oksijenin tumu reddedilir.
  
  Ekspedisyon tirmanisi
  
  Bu oyunun iki formu gelismistir: Ilk varyasyonun normal rotalarla yuksek daglarda taninan zirvelere ulasmak icin maksimum sayida uye saglamak gibi bir fonksiyonu vardir. Basarinin olasiligini tasiyicilarin, sabit iplerin ve yapay oksijenin serbest kullanimiyla optimize ederler. Tersine ekspedisyon tirmanisinin ekstrem formu teknik zorlugun sinirlarini en modern ekipman siselenmis oksijen: sabit ipler, tasinabilir kamplar ve ekipman depolarinin yardimiyla zorlamaya gayret eder.
  
  Turkceye Ceviren
  
  Bulten TUGAY
  
  ______________________
  
  "Alpin Bolgelerde Kaya Tirmanisi Rotalarinin Yeniden Yapilmasi ve Ilk Cikislari " uzerine UIAA Dagcilik komisyonu, Alman ve Avusturya Alpin Kuluplerinin yaptigi calismayi Onbir+ dergisinde yayinlanmis calismayi ilginize sunuyorum.
  
  http://www.onbirarti.com/tobolt.htm