To Bolt Or Not To Be
To Bolt Or Not To Be
  
  Onsoz
  
  Pek cok dagci ve tirmanici, bizim sporumuza bir ozgurluk sporu olarak bakar, baska bir deyisle, kurallardan ve kisitlamalardan bagimsiz olarak, neyi, nerede, nasil, ne zaman ve kiminle isterseniz yapmakta ozgursunuzdur. Ancak bu pek dogru sayilmaz. Bizim daglarda davranislarimizi ve etigimizi duzenleyen bir kurallar butunumuz vardir ve bu butun, dogal hayata saygiyi ve bu sporu yapmakta olan diger insanlari dusunmeyi icermektedir. Kullanilan kesin ifadelere ragmen, bunlar kurallar degil, cogumuz tarafindan uzun yillardir kabul gorerek uygulanan ve iyi isleyen kavramlardir.
  
  Dagcilar ve tirmanicilar arasinda, uygulanabilecek emniyet tekniklerinin kullanimi ve etigi ile ilgili tartismalar
  uzun zamandir suruyor ve ben UIAA Dagcilik Komisyonunun Alman ve Avusturya Alpin Kulupleri ile ortaklasa olarak yuruttugu calisma bu kullanim sorununa cozum buldugu icin gururluyum. Umuyorum ki, bu calisma daglardaki rotalarin boltlanmasini isteyen tirmanicilar ile bolt kullanimina karsi olan "purist" tirmanicilar arasinda ortak bir platform olusturur.
  
  Dagcilar/Tirmanicilar olarak bizler toleransli bir topluluguz ve umit ederim ki bu calismanin onerileri hepimizin
  gelecekte kullanacagi kabul edilebilir fedakarliklari sunacaktir.
  
  Iyi Tirmanislar,
  
  Ian McNaught-Davis, UIAA Baskani
  
  Giris
  
  "You, who are on your road
  
  must have a code
  
  that you can live by
  
  and so become yourself
  
  because the past
  
  is just a goodbye.
  "
  Graham Nash
  
  "Siz, yolunda ilerleyenler,
  
  Kurallariniz olmali,
  
  Hayatinizi yasayacak,
  
  Ve kendiniz olmalisiniz,
  
  Cunku gecmis,
  
  Artik cok geride kaldi."
  
  Crosby, Stills, Nash & Young sarkisi "Teach"in mesaji, bu belge icin cok uygun bir platform olusturuyor.
  "Alpin Bolgelerdeki Kaya Tirmanisi Rotalarinin Ilk Cikislari ve Yeniden Yapimlari Icin Tavsiyeler" belgesi, gonullu paylasim prensibi uzerine kurulmustur. Belge, boltlarin kullanimini destekleyen ve bu kullanima karsi olan kesimler arasindabir fedakarligi temsil etmektedir ve "dag" adli kaynagin gelecekte kullanimina iliskin tavsiyelerden olusmaktadir.
  
  Bu projenin gelistirilmesinde su insanlar rol almistir:
  
  Stefan Beulke, Alman Dag Rehberleri Birligi
  
  Alexander Huber, Profesyonel tirmanici
  
  Nicholas Mailänder, DAV
  
  Andreas Orgler, Dagci ve Dag Rehberi
  
  Robert Renzler, OeAV
  
  Karl Schrag, DAV
  
  Pit Schubert, DAV-Sicherheitskreis
  
  Onlara uzayip giden tartismalar sirasinda koruduklari heyecanlari ve ozverilerinedeniyle tesekkur etmek isterim – ozellikle Nicholas Mailander'e, kendisi bizim ruhani liderimiz gibi calisti. Ayrica DAV Bayerland Birimi Baskani Michael Olzowy'e, konuyla ilgili olarak Reinhold Messner gibi unlu tirmanicilar ile cesitli ulkelerden dagci ve tirmanicilarin katildigi iki buyuk toplanti duzenledigi icin cok tesekkur ederim.
  
  Robert Renzler, UIAA Dagcilik Komisyonu Baskani, Proje Koordinatoru
  
  Alpin Bolgelerde Kaya Tirmanisi Rotalarinin Yeniden Yapilmasi ve Ilk Cikislari Uzerine Tavsiyeler :
  
  1.Giris :
  
  Bu belge,sabit emniyet noktalarinin kullanimi konusunda ulusal dagcilik birlikleri ve federasyonlardan gelen tavsiye isteklerine cevaben ortaya cikmistir. UIAA'nin onceki bultenlerinde yayinlanan gorusler (UIAA Bultenleri – Mart 98 - "Demir ve Celik Icinde Daglar") oldukca sertti. Bazi organizasyonlar, tirmanicilar ve dagcilar arasinda acik bir konsensus olusmaksizin, yapilan aktiviteler uzerinde birtakim kisitlamalarin diger kurumlarca dayatilacagindan endise etmekteydiler.
  
  Bazi alpin bolgelerde ortaya cikan en onemli gorus ayriliklari, "zevk"tirmanicilari (plaisir climber) ile "puristler" (dagcilik ve tirmanis konusunda geleneksel tarzda israr edenler) arasinda meydana gelmistir. Bu gorus ayriliklari, bolt cakma, geleneksel rotalarin yeniden boltlanmasi ya da tekrardan boltlama konusunda acimasiz ve siddetli tartismalar yaratmistir.
  
  UIAA Dagcilik Komisyonu'nun istegi uzerine, 1998'de konuyu zaten tartismakta olan Avusturya ve Alman Alpin Kulupleri (DAV ve OeAV), bir bildiri yayinlamak amaciyla bir calisma grubu olusturmustur. Cok genis bir gorus yelpazesi grup tarafindan ele alinmis ve ayrica, Chamonix'te duzenlenen ENSA gibi toplantilarda (12-13 Kasim 1998) Mont Blanc bolgesindeki bolt kullanimi konusunda ayrintili bilgi sunulmustur.
  
  Bu belge 1999'da Aviemore, Iskocya'da duzenlenen Uluslararasi Kis Tirmanisi Toplantisi ve Seminer'inde sunulmus, ve 28 ulkeden gelen yuzun uzerinde tirmanici tarafindan destek almistir. Bunu takiben, taslak formatindaki belge dunya uzerindeki tirmanicilara acilmis ve aktivitelerimizi yapabilme ozgurlugumuzun
  korunmasi icin tecrubeye dayali adil bir gorus birliginin ortaya cikmasina calisilmistir.
  
  Belge son olarak, Mayis 2000'de Galler'de yapilan toplanti sirasinda UIAA Konseyi tarafindan kabul edilerek son seklini almistir.
  
  2.Baslangic :
  
  ·Tirmanis, yasam boyu surdurulebilen, uzun sureli insan iliskileri, doga ile dogrudan temas ve yogun fiziksel aktivite ile karakterize edilebilecek populer bir spordur. Tirmanis pek cok insanin hayatina bir anlam katan dengeleyici bir faktordur. Sosyo-politik bakis acisindan, tirmanis sporu fiziksel aktivite yoksunlugunun etkilerini azaltarak toplum sagligina da katkida bulunmaktadir. Buna ek olarak, psikologlar ve egitimciler vahsi dogada tirmanmanin guvenilirlik, sorumluluk duygusu ve takim icinde calisabilme gibi olumlu karakter ozelliklerini kazandirdigi gorusune sahiptir.
  
  ·Daglarda tirmanis yapmak -ozellikle genc insanlar icin- sorumluluk duygusunu gelistirme sansi sunmaktadir. Bu durum, yapilan tirmanisin tarzina gore az ya da cok seviyede meydana gelmektedir. Bir tirmanis sirasinda gereken sorumlulugun derecesi, rota uzerindeki emniyet olanaklarina gore degismektedir : az emniyetle yapilan kaya tirmanislari, tirmanicinin ve partnerinin guvenligi acisindan ozellikle yuksek guvenilirlik ve sorumluluk gerektirmektedir.
  
  ·Dogal cevreye saygi ile birlestirilmek sarti ile, daglik tabiat alanlarina erisim temel bir haktir. Kaya tirmanisi sporunu yapabilmek icin yeterli olasiliklar ancak; bu erisim hakkinin tam ve dokunulmamis olarak kalmasi ile, kesinlikle gerekli goruldugunde izole edilmis ve iyi korunmus bolgelerle sinirli kalmasi durumlarinda garanti edilebilir.
  
  ·Dogada yuruyus icin oldugu gibi, kaya tirmanisi da Avrupa'nin alcak ve yuksek daglik bolgelerinde onemli bir ekonomik faktordur. Bu turden pek cok bolgenin ekonomik yapisi nedeniyle, tirmanicilar ve onlarla birlikte seyahat eden aile uyeleri, bolgenin gida sektoru ve perakende sektorleri icin onemli bir gelir kapisi anlamina gelmektedir.
  
  ·Bu belge icerisinde kullanilmakta olan "yeniden yapim olcutleri" deyimi, kaya tirmanisi rotalarina, gunumuzde gecerli olan teknik guvenlik standartlarina uygun olarak yapilacak bolt ya da sabit(kalici) emniyet konmasi anlamina gelmektedir.
  
  3.Kaya tirmanisi rotalarinin yeniden yapimi :
  
  Alcak daglik bolgelerde veya yuksek daglik bolgelerin alcak kesimlerinde tirmanisin evrimi sirasinda pek cok
  tirmanici, guvenli ve iyi korunan spor tirmanislar ya da "eglence rotalari"na bir egilim gelistirmistir. Alpin tirmanicilarin cok buyuk kismi, populer kaya tirmanis rotalarinin istasyon noktalari ve ip boylarinin uzerinde saglam boltlardan emniyet alarak tirmanmayi tercih etmektedir.
  
  Ote yandan, daglara cok sik gitmekte olan azimsanamayacak sayida tirmanici da, rotalarin ve tirmanis
  bolgelerinin orjinal karakterinin korunmasi gerektigini savunmakta ve rotalari, kismen veya tamamen boltsuz tirmanmaktadir.
  
  Sabit emniyetli (boltlu) tirmanis rotalarinin guvenlik kalitesi ve olanaklari, rotanin popularitesini belirlemekte onemli rol ustlenmektedir : Iyi korunan rotalar, korunmayanlara gore cok daha fazla tirmanilmaktadir. Dolayisiyla, ekolojik olarak duyarli bolgelerde, kalici emniyet araclarinin sayisi en aza indirilmelidir. Ote yandan, daha az duyarli bolgelerde, tirmanis etkinliginin olanaklari iyi korunan tirmanis rotalarinin yapilmasi ile saglanabilir. Bu esaslar cercevesinde hazirlanan veya gelistirilen kaya tirmanis bolgeleri dogal hayata
  hicbir tehdit sergilemeyecektir.
  
  Cesitli tirmanis tarzlarinin gelistirilmesi, dunya dagciligi icin arzulanan bir seydir, ve tirmanicilarin bagimsiz, kisisel tercihlerinin bir ifadesi olarak gorulmektedir. Bu turden bir cogullugun gelistirilmesi icin asagidaki maddeleri oneriyoruz :
  
  a. Yeniden yapim olcutleri, sik sik tirmanilan secilmis bir grup rotaya uygulanmalidir.
  
  b. Alpin daglik bolgeler, daglar ve dag kesimleri, ozgun karakterlerinin korunmasi amaci ile bu olcutlerden cikartilmali ve ayri tutulmalidir.
  
  c. Dagcilik tarihinde kilometre tasi sayilabilecek tirmanis rotalari (ornegin Eiger Kuzey Duvari/Heckmair rotasi, Marmolata Guney Kulvari, Pumprisse, Buyuk Joraslar-Walker Spur rotasi, Dru Kuzey Yuzu, Grepon ya da
  Meije Traversi gibi) orjinal hallerinde birakilmalidir. Bu prensip, ayni zamanda yerel oneme haiz rotalarda da uygulanmalidir (ornegin Gelbe Mauer Direk Rotasi -Untersberg, Battert Catlagi-Gehrenspitze, Jamieson-Friend
  Rotasi – B.Demirkazik (c.n.))
  
  d. Kaya tirmanisi rotalarinin yeniden yapimina iliskin basit bir prensip olarak rotanin karakteri tam ve bozulmamis olarak kalmalidir :
  
  1.Rotanin ilk cikisinin orjinal hatti bozulmamalidir.
  
  2.Tum rota ya da tek bir ip boyunun tirmanisi ilk cikis sirasinda temiz (stoper, heksan, friend vb. Kullanilarak) yapildiysa, ip boyu ya da rota boltlanmamalidir.
  
  3.Eger rotanin belirli bir bolumu, yeterli seviyedeki bir tirmanici tarafindan "temiz" bir bicimde tirmanilabilecekse, o bolume bolt cakilmamalidir.
  
  4.Hicbir emniyet olanagi olmayan bolumler (runout), ek boltlar yardimi ile "notralize" edilemez.
  
  5.Rotanin zorluk derecesi, yeniden yapim olcutleri yardimi ile degistirilmemelidir. Ilk cikisi yapanlarin yapay tirmanis ile gectikleri bolumler, yeniden yapim sona erdiginde hala "yapaylanabilir" kalmalidir. Bir rotaya yerlestirilen kalici emniyet malzemelerinin miktari, yerlestirilebilir geleneksel emniyet malzemesi sayisindan az olmalidir. (Ornegin birkac sikke bir bolt ile degistirilebilir.)
  
  6.Butun yeniden yapim olcutleri icin, Avrupa ve UIAA standartlarina uygun malzemeler kullanilmalidir. Yeniden yapim, bolgenin resmi kurulusunun kabul ettigi standartlarda uygulanmalidir.
  
  7.Bir rota, o rotanin ilk cikisini yapan kisinin istegi ve iradesi aksi yonde ise yeniden yapima tabi tutulamaz.
  
  e. Yeniden yapim surecinin gecerliligi – yukarida yazilan esaslar cercevesinde – yerel olarak bilgi edinilebilecek tirmanicilar, yerel tirmanis topluluklari ve – eger gerekliyse – sorumlu resmi kurumlar ile
  yardimlasilarak ve fikir alisverisinde bulunularak tanimlanmalidir. Karar alma gucunun yerel seviyede kalmasi her bolgenin kendi ozgun yapisini korumasina yardimci olacaktir.
  
  Yerel organizasyonlarin aktiviteleri, dikey ve yatay bilgi akisinin saglanmasi ve organizasyonun belli bir kaliteye
  ulasmasi icin bolgeler ustu bir komite tarafindan koordine edilmelidir. Komite, organizasyonlar arasi herhangi bir cakisma durumunda ara katman gorevi gorecektir.
  
  4.Kaya Tirmanisi Rotalarinin Ilk Cikislari :
  
  a) Alpin bolgelerde, ilk cikislar kesinlikle lider cikis yontemi ile yapilmalidir. (Yukaridan inerek sabitleme yapilmamalidir).
  
  b) Yeniden yapim olcutlerinin disina cikarilmis bolgelerde, bolt sayisi kesinlikle minimum duzeyde tutulmalidir, eger bu uygun degilse, her rotanin emniyet derecesini, rotanin ilk cikisini yapan kimse belirlemelidir.
  
  c) Birbirine yakin bulunan rotalarin bagimsiz karakterinden sapma olmamalidir.
  
  d) Kismi olarak, daglarin vadilere yakin bolgelerinde veya ulasimi kolay diger alanlarinda ozel spor tirmanis alanlari olusturulabilir – elbette ki ekolojik olarak duyarli ve diger varolan tirmanis bolgelerine mudahale etmeksizin. Bu kistaslar, bolgenin yerel organizasyonu tarafindan da onaylanmalidir.
  
  "DENIZASIRI" YORUMLAR:
  
  Steve Davis Direktor (Alaska) American Alpine Club "to bolt or not to be" adli belgenizi okudum ve AAC'nin prensiplerine, AAC'nin Alaska Departmani'nin goruslerine ve Alaska Tirmanici Camiasi'nin goruslerine uygun buldum. Belge, benim butun kalbimle destekledigim uluslararasi bir anlasmayi tarif ediyor. Bu prensipler zaten yerel spor tirmanis bolgelerinde oldugu kadar Alaska'nin alpin bolgelerinde de uygulanmaktaydi. Robert Renzler ve UIAA Dagcilik Komisyonu uyelerini, gectigimiz bir kac yil icinde bu belgeyi hazirladiklari ve Reinhold Messner ve Alex Huber gibi cok onemli tirmanicilarin destegini aldiklari icin de kutluyorum.
  
  Yvon Chouinard Belgeyi okudum ve bana oldukca iyi gozuktu. Hatta bundan da ote, harika gorunuyor. Iyi is. Hepinize tirmanis icin cikardiginiz bu iyi isten oturu tesekkur ediyorum. Bunun ne kadar zaman ve caba gerektirecegini biliyorum.
  
  John Middendorf Boltlama calismanizi aldim ve gayet iyi gorunuyor. Ilginc bir nokta, John Bachar da 1987 de "Birlikte varolus kurallari" adli bir calisma yayinlamisti ve o calismada da spesifik tirmanis alanlarina olan ihtiyaci belirtiyordu. "Geleneksel" bir standardi belirleme konusundaki calismalarinizi alkisliyorum, ve sunu da belirtmeliyim ki, spor tirmanislarin belirli bolgelerde yapilmasi geregi farkina varilmis iyi bir ayrimdir.
  
  Kaynak : Onbir+ Dergisi
  
  http://www.onbirarti.com/tobolt.htm